Go Church: hoe een warme welkomst kan omslaan in controle

Het begint bijna altijd met warmte. Iemand die je aanspreekt, je uitnodigt, je naam onthoudt. Een groep jonge mensen die zingen, lachen, je omarmen. Na maanden van eenzaamheid, of gewoon na een rotweek, voelt dat als thuiskomen. Godsdienstpsycholoog Johan Detraux heeft er een naam voor: de wittebroodsweken.

En dan, langzaam, verandert er iets. Zo vertellen het tientallen jongeren die bij Go Church terechtkwamen, een jongerenkerk die in tien Vlaamse en Brusselse steden samenkomt. Op 21 oktober brachten VRT NWS Pano en De Morgen hun verhalen naar buiten. Binnen een dag sloten steden en een universiteit hun deuren. Voor veel ouders was de eerste vraag meteen: is mijn kind daar ooit naartoe geweest?

Wat hieronder staat, komt uit de verslaggeving van VRT NWS en De Morgen: getuigenissen en vaststellingen van journalisten. Go Church betwist een deel ervan. Ook die reactie krijgt hier plaats.

§1Wat is Go Church?

Go Church is een jongerenkerk van Afrikaanse oorsprong. Ze maakt deel uit van de Lighthouse Group of Churches, een internationaal netwerk dat volgens VRT NWS 7.649 kerken telt, geleid door de Ghanese bisschop Dag Heward-Mills. Volgelingen noemen hem "Daddy" of "profeet".

In België was de groep eerder actief onder andere namen: Pleasant Surprise Church International en Mustard Seed Chapel International. Volgens de organisatie zelf komt ze samen in Antwerpen, Boom, Brugge, Brussel, Duffel, Gent, Leuven, Mechelen, Sint-Niklaas en Turnhout, met zo'n 450 mensen die wekelijks naar de diensten komen.

30+

§2Het onderzoek

Het onderzoek steunt op meer dan dertig getuigenissen van huidige en voormalige volgelingen, aangevuld met undercoverwerk van De Morgen-journalist Paul Notelteirs. Veel van de betrokkenen waren kwetsbare minderjarigen. Wat ze beschrijven, volgt telkens een gelijkaardig patroon: een hartelijke ontvangst die geleidelijk overgaat in controle.

Nieuwkomers moesten hun telefoonnummer en adres geven. Toen Andreja, een voormalig lid, een paar dagen niet reageerde op berichten, stonden er leden om 23 uur aan haar deur. Haar werd verteld dat ze geen make-up mocht dragen, dat vrouwen moesten koken en poetsen, en dat ze intieme verzoeken van een man niet mocht weigeren.

Laura, nog minderjarig, vertelt dat ze haar therapie stopzette nadat haar was aangepraat dat die "duivels" was. Ze raakte geïsoleerd. Undercover hoorde Notelteirs zelf de boodschap dat vrienden je naar de hel kunnen leiden, gestaafd met Bijbelverzen.

§3Liefde onder toezicht

Ook relaties en huwelijken moesten volgens de getuigenissen binnen de gemeenschap blijven. Anna, een schuilnaam, mocht alleen trouwen met toestemming van haar leider. Ze moest betalen voor huwelijksvoorbereiding en werd beoordeeld door haar pastor, die schreef dat het haar ontbrak aan integriteit, eerlijkheid, trouw en zelfdiscipline.

Anna getuigde in Pano ook over jarenlang seksueel misbruik door een pastor van Go Church. In een schriftelijke reactie liet Go Church weten dat de betrokken man onmiddellijk en definitief uit de kerk was gezet. De kerk ontkent wel dat er minderjarigen betrokken waren.

§4De prijs van het geloof

Een terugkerend thema in de getuigenissen is geld. Tijdens de collecte, de "offering time", wordt geven voorgesteld als een vreugdevolle daad van zegen. Soms worden de betalingsgegevens op grote schermen getoond. Geven is formeel niet verplicht, maar voormalige leden beschrijven een sterke sociale druk. Wie een tiende van zijn inkomen gaf, werd uitgenodigd om naar voren te komen. Wie dat niet deed, voelde zich schuldig.

Morel Harding Kartel zat zo'n twee jaar in de leiding en hielp de afdelingen in Gent en Mechelen opbouwen. Hij vertrok na groeiende twijfels. De leidersvergaderingen deden hem volgens zijn getuigenis denken aan vergaderingen van een makelaar: het ging er alleen over cijfers en statistieken.

Go Church stelt dat giften en tienden vrijwillig zijn, en dat het opsteken van handen tijdens het gebed een teken van eerbied is, geen druk.

§5De gevolgen

Achter de patronen zitten mensen. Luna vertelt dat ze door stress een tijd fysiek niet meer kon stappen. Andreja is nog altijd in therapie. Nina kent verschillende mensen met blijvende trauma's en beschrijft pesterijen en wat zij "onchristelijk gedrag" binnen de groep noemt.

Godsdienstsocioloog Wim Vandewiele van de KU Leuven stelt dat de getuigenissen beantwoorden aan meerdere van de dertien criteria die de Belgische overheid hanteert voor schadelijke sekten. Hij wijst erop dat geld vaak een rol speelt in religieuze bewegingen, en beschrijft het model van megakerken: een brede basis van leden en een kleine leiding aan de top.

§6De reactie van Go Church

Go Church ontkent dat het leden isoleert. De kerk zegt dat ze van volgelingen, volwassenen of minderjarigen, niet verwacht dat ze hobby's opgeven of minder contact hebben met vrienden en familie. Ze ontkent ook dat ze leden onder druk zet om psychologische hulp stop te zetten, en zegt dat ze meer informatie nodig heeft om klachten te onderzoeken.

Volgens VRT NWS reageerde de kerk pas twee dagen voor de uitzending schriftelijk, na weken zonder antwoord op vragen van de redacties.

§7Eén dag later: de deuren gaan dicht

De reacties volgden snel. Op 22 oktober zette VRT NWS op een rij wie zijn deuren sloot.

1. Mechelen verbrak meteen het contract voor het Wijhuis Zuid-Mechelen. "Contract onmiddellijk verbroken", zei burgemeester Bart Somers (Voor Mechelen). Politie en preventiediensten werden ingelicht.
2. KU Leuven schortte met onmiddellijke ingang het gebruik van haar lokalen op, onder verwijzing naar "vernedering, intimidatie of ongeoorloofde druk". Vicerector Tom Van Puyenbroeck zei dat de organisatie gehoord zal worden voor er een definitieve beslissing valt.
3. Turnhout ontzegt Go Church de toegang tot stedelijke gebouwen, zei burgemeester Hannes Anaf. De stad contacteerde het informatie- en adviescentrum voor schadelijke sektarische organisaties.
4. Sint-Niklaas: de uitbaters van een feestzaal beëindigen het huurcontract.
5. Antwerpen: Huis Kavka stopte met verhuren. Volgens het huis werden de zalen geboekt door individuele huurders, niet door Go Church zelf.
6. Duffel had de groep in het voorjaar al uit zijn zalen gezet, nadat die zich onder een andere naam als culturele vereniging had voorgedaan. De groep werd "definitief uit onze zalen gezet", zei burgemeester Sofie Joosen (N-VA).
7. In Merksem en Gent onderzoeken een kerkraad en een school hun contracten.

Burgemeester Somers vertelde dat de advocaat van de groep assertief had gereageerd, wat hij als een poging tot intimidatie zag. Hij hoopte dat politie en gerecht actie zouden ondernemen. Formele gerechtelijke stappen werden in de verslaggeving van 22 oktober niet gemeld.

§8Waarom het ons allemaal aangaat

Je zou dit kunnen wegzetten als een verhaal over "die anderen", een groepje met rare gewoonten. Dat zou te makkelijk zijn. Wat de getuigen beschrijven, is niet exotisch. Ze werken overal waar mensen op zoek zijn naar erbij horen: in religieuze groepen, maar ook in coachingbedrijven, online gemeenschappen of zelfs vriendengroepen.

Detraux, die zelf ooit Jehova's Getuige was, beschrijft hoe nieuwe volgelingen vaak eerst een "honeymoonfase" doormaken, waarna de druk toeneemt. Experts spreken van love bombing: overdadige aandacht en complimenten in het begin, die later kunnen verschuiven naar controle. Daarna volgt vaak een stapsgewijze inwijding, waarbij kritisch denken steeds moeilijker wordt.

§9Hoe herken je het, en wat doe je?

VRT NWS vroeg experts, onder wie ontwikkelingspsycholoog Bart Soenens (UGent) en Detraux, naar de alarmsignalen.

1. Plotse gedragsveranderingen: hobby's die wegvallen, een ander eetpatroon, terugtrekken uit activiteiten die vroeger belangrijk waren.
2. Nieuw taalgebruik: iemand neemt geleidelijk het jargon van de groep over.
3. Geldstromen: let op waar het geld naartoe gaat.
4. Overdreven veel aandacht in het begin, gevolgd door groeiende controle.
5. Het gevoel deel uit te maken van iets uitzonderlijks dat buitenstaanders niet begrijpen.

Familie merkt vaak als eerste dat er iets is. "Het is moeilijk om er de vinger op te leggen, maar er is íets veranderd", zo vatten experts het gevoel van veel ouders samen.

Hoe reageer je dan? Volgens de experts werken termen als "je zit in een sekte" of "je bent gehersenspoeld" vaak averechts. Wat werkt dan wel? Geen frontale confrontatie, maar open communicatie en oprechte interesse. Vragen stellen bij de argumenten, niet bij het geloof zelf. Aanhaken bij oude interesses om de vroegere identiteit te versterken. Gesprekken voeren zonder andere groepsleden erbij. Opvallende veranderingen noteren. Geen geld geven bij vermoedens van financiële uitbuiting. En vooral: geduld. Als beïnvloeding maanden of jaren duurde, kan het ook even duren om ze te doorbreken.

Voor advies over sektarische organisaties kan je terecht bij het IACSSO (iacsso.be). Wie wil praten, kan bellen naar Tele-Onthaal op 106 of, voor jongeren, naar Awel op 102. Voor vragen over zelfdoding is er de Zelfmoordlijn op 1813.

§10Wat nu?

De komende weken zal blijken of er gerechtelijke stappen volgen, of de federale overheid ingrijpt, en hoe Go Church zelf verder reageert. Voor de jongeren die getuigden, is één ding al veranderd: ze werden gehoord. Voor wie nog binnen zit en twijfelt, is de belangrijkste boodschap misschien dezelfde die ze zelf ooit kregen op die eerste, warme avond: je bent niet alleen. Alleen dit keer zonder voorwaarden.

?Wat mensen ook zoeken

Wat is Go Church?+

Een jongerenkerk van Afrikaanse oorsprong, onderdeel van de Lighthouse Group of Churches van de Ghanese bisschop Dag Heward-Mills. Volgens de organisatie komt ze samen in tien steden in Vlaanderen en Brussel, met zo'n 450 wekelijkse bezoekers.

Wat werd Go Church verweten?+

Volgens meer dan dertig getuigenissen in VRT NWS Pano en De Morgen: manipulatie, controle over relaties en dagelijks leven, sterke sociale druk om geld te geven, en in één getuigenis seksueel misbruik door een pastor. Veel betrokkenen waren minderjarig.

Hoe reageerde Go Church?+

De kerk ontkent dat ze leden isoleert of onder druk zet om therapie stop te zetten, en zegt dat giften vrijwillig zijn. Ze liet weten dat de pastor die van misbruik beschuldigd werd onmiddellijk en definitief uit de kerk werd gezet, maar ontkent dat er minderjarigen betrokken waren.

Is Go Church een sekte?+

Godsdienstsocioloog Wim Vandewiele (KU Leuven) stelt dat de getuigenissen beantwoorden aan meerdere van de dertien overheidscriteria voor schadelijke sekten. Een formele kwalificatie is aan de bevoegde instanties.

Waar kan ik terecht als ik me zorgen maak?+

Bij het IACSSO (iacsso.be) voor advies over sektarische organisaties, bij Tele-Onthaal (106) of Awel (102) om te praten, en bij de Zelfmoordlijn (1813) voor vragen over zelfdoding.

Bronnen

1. Manipulatie, controle én financiële uitbuiting: hoe jongerenkerk Go Church het leven van minderjarigen overneemt — VRT NWSvrt.be
2. "Ik ben jaar lang wekelijks verkracht": Anna getuigt over misbruik door pastor Go Church — VRT NWSvrt.be
3. Na de onthullingen over Go Church: hoe herken je beïnvloeding en controle? — VRT NWSvrt.be
4. Van Leuven tot Turnhout: Go Church niet meer welkom — VRT NWSvrt.be
5. KU Leuven zet samenwerking met Go Church stop — Leuven Actueelleuvenactueel.be
6. Go Church niet langer welkom in Mechelen en Turnhout — RTVrtv.be

Redactie Zochten · editie oktober 2026

#Go Church#Pano#sekte#jongeren#geloof