Analyse / Politiek
Begroting De Wever: tien miljard zoeken met vijf partijen die niet willen betalen
Een geschrapte State of the Union, een verstreken Europese deadline, een btw-verhoging die sneuvelde en een 'schuldenrem' die geen schuldenrem is. Wie wint, wie verliest, en hoe loopt dit af?
Er is een spelletje dat elk kind kent: stoelendans. De muziek speelt, iedereen loopt rond, en wanneer ze stopt, moet iemand gaan zitten zonder stoel. De federale begrotingsonderhandelingen van oktober 2026 leken daar verdacht veel op. Vijf partijen draaiden rondjes rond tien miljard euro, en niemand wilde degene zijn die bleef staan wanneer de muziek stopte.
Wie in oktober het nieuws volgde, zag elke dag dezelfde foto: ministers die met een map onder de arm de Wetstraat 16 in- of uitliepen, en weinig zeiden. Wat daarbinnen gebeurde, belandt uiteindelijk op je loonbrief, in je pensioen en in de rekening bij de apotheker. Alleen raakte je als gewone kijker al snel de draad kwijt.
§1Tien miljard, en niemand wil betalen
België moet geld vinden. Veel geld. De regeringspartijen van de Arizona-coalitie, N-VA, MR, Les Engagés, Vooruit en CD&V, zoeken minstens 10 miljard euro om de begroting tegen 2029 op orde te krijgen. Dat is geen boekhoudkundige oefening voor de sier: de staatsschuld loopt op, en volgens cijfers van de Nationale Bank en het Agentschap van de Schuld dreigt de zogenoemde rentesneeuwbal al in 2029 in plaats van in 2031. Als de rente blijft stijgen, misschien zelfs in 2028.
Een rentesneeuwbal betekent eenvoudig gezegd: de rente op de schuld groeit sneller dan de economie, waardoor de schuld zichzelf als het ware groter maakt. Je betaalt rente op rente, en elke euro die daarnaartoe gaat, kan niet naar scholen, zorg of wegen. Premier Bart De Wever waarschuwt al maanden dat het land aan de rand van de afgrond staat.
§2Hoe we hier geraakt zijn
De gesprekken begonnen al voor de zomer. De Wever had zichzelf een deadline gegeven op 21 juli, de nationale feestdag, maar die liet hij vallen. Na de zomer kwam er weinig beweging, tot MR begin oktober duidelijk maakte dat ze niet buigzaam zou zijn.
Op 13 oktober had De Wever in de Kamer zijn State of the Union moeten geven, de jaarlijkse toespraak waarin de premier zijn beleid en begroting toelicht. Hij schrapte die, omdat er binnen de regering geen akkoord was. De oppositie verweet het hem. Twee dagen later verstreek de datum waarop Europa normaal een Belgische ontwerpbegroting verwacht.
§3Het grote déjà vu
Wie dit allemaal herkent, heeft een goed geheugen. Politicoloog Dave Sinardet (VUB/UCLouvain) noemde het in een analyse voor VRT NWS "een gigantische déjà vu". Precies een jaar eerder, begin oktober 2025, liepen de begrotingsgesprekken ook vast. Toen sprak vicepremier Frank Vandenbroucke (Vooruit) van "de moeilijkste begrotingsoefening" die hij ooit had gezien, en zei De Wever: "We hangen met ons hoofd boven een afgrond." Ook toen werd de State of the Union geschrapt.
Vorig jaar kwam de doorbraak er via een kleine btw-ingreep waarmee MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez kon leven. Alleen bleek dat later een "stinkende kameel": de Raad van State schoot het plan af als onwerkbaar. En 2026 begon uiteindelijk met voorlopige twaalfden, een noodbegroting.
De Wever mist de creativiteit van Dehaene.
Sinardet verwijst naar oud-premier Jean-Luc Dehaene, die bekendstond om zijn talent om vastgelopen dossiers over een heel andere boeg te gooien, zodat partijen hun tegenstellingen konden overstijgen. Volgens Sinardet vergelijkt De Wever zichzelf dit jaar opvallend minder vaak met Dehaene dan vorig jaar.
§4Waar het precies vastzit
Op tafel liggen grotendeels dezelfde ingrediënten als vorig jaar: besparingen, een mogelijke indexsprong, een btw-hervorming en extra belastingen voor vermogende mensen. Het probleem is dat elke partij een ander ingrediënt onverteerbaar vindt.
- MR is tegen belastingverhogingen, en vooral tegen de btw-hervorming die De Wever wilde: het algemene tarief van 21 naar 22 procent, en de tarieven van 6 en 12 procent samen naar 9 procent. Vicepremier David Clarinval zei dat het dossier "geblokkeerd" zat.
- Vooruit wil dat de sterkste schouders meer dragen. "Ik kan niet leven in een regering waarin we gaan stampen op iedereen die kwetsbaar is", zei Vandenbroucke.
- Les Engagés vindt, samen met Vooruit, de voorstellen onvoldoende evenwichtig. Beide partijen verweten De Wever dat hij "toertjes blijft draaien".
- CD&V wil een lastenverlaging op arbeid; dat is volgens voorzitter Sammy Mahdi een rode lijn.
- N-VA wil een begroting voor drie jaar, tot 2029, en vooral geen noodbegroting.
Les Engagés-vicepremier Maxime Prévot was zichtbaar gefrustreerd over de opstelling van de MR, en zei het in één venijnige zin: "Het grootste probleem in dit land is zeker niet BDW."
§5De btw sneuvelt, de rekening verschuift
In de laatste week van oktober zette De Wever een opvallende stap. Onder druk van Bouchez liet hij de algemene btw-verhoging vallen. Zijn nieuwe voorstel beperkte zich bovendien voorlopig tot de begroting van 2027, in plaats van tot 2029. Gemeenten zouden tot september 2027 krijgen om hun meerjarenplannen aan te passen.
Dat klinkt als een doorbraak, maar het had een keerzijde. Zonder btw-verhoging moeten de besparingen ergens anders vandaan komen, en volgens een VRT-analyse schoven ze daardoor op naar de zorg, de pensioenen en de vennootschappen. Voor Vooruit was dat precies de verkeerde richting.
Op dit moment zijn de inspanningen gewoon niet eerlijk verdeeld.
Rousseau vond de bijdrage van de superrijken "te weinig en te vaag", en zei dat hij een akkoord "niet kan garanderen". Over het toegeven aan de MR was hij scherp: "Ik vind het jammer dat hij toegeeft aan zo'n pestkop als Bouchez." Vandenbroucke had het intussen over "broddelwerk" na een nachtelijke onderhandelingssessie.
CD&V-voorzitter Sammy Mahdi reageerde dan weer teleurgesteld op de houding van Vooruit. Hij noemde het een poging "om ons interessant te maken" en vond dat ook Rousseau "over zijn schaduw" moest stappen, onder meer over de verhoogde tegemoetkoming. Mahdi vond ook dat De Wever veel te laat aan de begroting begonnen was.
§6De schuldenrem die geen schuldenrem is
Midden oktober lanceerde De Wever een noodplan met een indrukwekkende naam: de schuldenrem. Het woord doet denken aan Duitsland, waar sinds 2009 een grondwettelijke regel het federale tekort beperkt, of aan Zwitserland, waar sinds 2001 de uitgaven op lange termijn de inkomsten moeten volgen.
Maar De Wevers versie is iets heel anders. Het gaat om een tijdelijke bevriezing van de meeste overheidsuitgaven, met een paar uitzonderingen, die voor 2027 zo'n 3 tot 4 miljard euro zou opleveren. Volgens een latere VRT-analyse kwam dat neer op indexsprongen bij uitkeringen, ambtenarenlonen en belastingschalen. Een echte grondwettelijke schuldenrem zou een tweederdemeerderheid in het parlement vragen, en die is op korte termijn niet realistisch.
Het plan was volgens N-VA een reserve, geen vervanging van een echt akkoord, en het zou bijvoorbeeld pas in december geactiveerd worden. Het was ook een signaal aan de financiële markten: De Wever wilde vermijden dat een politieke crisis een financiële crisis wordt, waarbij beleggers een hogere rente gaan vragen op Belgische schuld.
De partners waren niet overtuigd. Vooruit zag in die 3 tot 4 miljard vooral bevriezingen van zorgbudgetten, ambtenarenlonen, uitkeringen en pensioenen. Een anonieme bron bij de coalitiepartners vatte het samen in zes woorden: "De Wever buigt gewoon voor Bouchez."
§7Wie wint, wie verliest?
Eind oktober zag het scorebord er zo uit.
Bouchez is op korte termijn de duidelijke winnaar. Hij hield wekenlang voet bij stuk tegen de btw-verhoging, en kreeg zijn zin. Volgens het verwijt van de socialisten bewees hij dat "wie het luidst en het hardst roept, zijn zin krijgt". Het risico voor hem: als de regering struikelt, zal een deel van de schuld bij hem gelegd worden.
De Wever speelt de rol van de enige volwassene in de kamer, de man met verantwoordelijkheidszin die het land voor de afgrond wil behoeden. Dat geeft hem een sterke uitgangspositie, maar het maakt hem ook kwetsbaar. Haalt hij zijn eigen deadlines niet, dan oogt hij minder als de sterke premier die hij wil zijn. En als hij uiteindelijk naar de koning moet, riskeert hij precies de onrust op de financiële markten die hij wil vermijden.
Vooruit staat voor een dilemma. Toegeven betekent dat zorg en pensioenen meer moeten inleveren; blijven dwarsliggen maakt de partij verantwoordelijk voor een eventuele crisis.
De belastingbetaler is, zoals altijd, degene die de rekening krijgt. Alleen weet nog niemand langs welke weg: via de btw aan de kassa, via een indexsprong op je loon of uitkering, via besparingen in de zorg, of via hogere belastingen op vermogen en vennootschappen.
§8Drie scenario's voor november
Op basis van wat er eind oktober op tafel lag, zijn er grofweg drie uitkomsten.
1. Een akkoord na herverdeling. Vooruit en CD&V stemmen in als de lasten evenwichtiger worden verdeeld, bijvoorbeeld met een grotere bijdrage van vermogenden en vennootschappen en een lastenverlaging op arbeid. Dat lijkt het meest waarschijnlijk, omdat geen enkele partij een crisis lijkt te willen. 2. Uitstel en twaalfden. Door het parlementaire reces schuift een regeerverklaring op naar na de feestdagen van begin november. Raakt de begroting niet op tijd door het parlement, dan dreigen voorlopige twaalfden, en mogelijk de schuldenrem als lapmiddel. 3. Een crisis. De deadline wordt niet gehaald, De Wever stapt naar de koning, en de regering wankelt. Dat scenario wil niemand, maar het hangt als een schaduw boven de gesprekken.
Volgens VRT-politiek journalist Bart Verhulst lag er eind oktober een nieuwe deadline voor een begrotingsakkoord: 3 november.
§9Wat het voor jou betekent
Zolang er geen akkoord is, verandert er voor de gewone burger weinig. Maar de keuzes die op tafel liggen, zijn niet abstract. Een indexsprong betekent dat je loon of uitkering een keer minder stijgt met de prijzen. Een btw-hervorming verandert wat je aan de kassa betaalt. Besparingen in de zorg kunnen je remgeld of wachttijden raken. En een rentesneeuwbal betekent dat er in de toekomst minder geld overblijft voor alles wat de overheid doet.
De muziek speelt nog. Iemand blijft straks zonder stoel staan. In de Wetstraat weten ze vermoedelijk al lang wie, maar niemand wil het als eerste hardop zeggen.
?Wat mensen ook zoeken
Waarom is er nog geen federale begroting?
De vijf regeringspartijen zijn het oneens over waar de minstens 10 miljard euro vandaan moet komen. MR verzet zich tegen belastingverhogingen zoals de btw, terwijl Vooruit en Les Engagés vinden dat vermogenden meer moeten bijdragen en dat er te veel bespaard wordt op zorg en uitkeringen.
Wat is de schuldenrem van De Wever?
Een noodplan dat de meeste overheidsuitgaven tijdelijk zou bevriezen en voor 2027 zo'n 3 tot 4 miljard euro zou opleveren. Het is geen grondwettelijke schuldenrem zoals in Duitsland of Zwitserland. De meeste coalitiepartners wezen het af.
Gaat de btw omhoog?
De algemene btw-verhoging van 21 naar 22 procent werd eind oktober uit het voorstel van De Wever geschrapt, onder druk van MR. Er is wel nog geen definitief begrotingsakkoord.
Wat zijn voorlopige twaalfden?
Een noodbegroting: zonder goedgekeurde begroting mag de regering elke maand een twaalfde van het budget van het vorige jaar uitgeven. 2026 begon al met voorlopige twaalfden.
Wanneer moet er een akkoord zijn?
Eind oktober werd 3 november genoemd als nieuwe deadline. Om voorlopige twaalfden te vermijden, moet de begroting voor het einde van het jaar door het parlement.
Bronnen
- Maanden onderhandelen zonder resultaat: federale regering krijgt begrotingsoverleg (nog) niet rond — VRT NWSvrt.be
- Deze regeringscrisis is "gigantische déjà vu" van vorig jaar — VRT NWSvrt.be
- "Totale verlamming dreigt": waarom weinigen nog geloven dat De Wever de deadline haalt — VRT NWSvrt.be
- Waarom De Wevers voorstel voor een 'schuldenrem' nu al de wenkbrauwen doet fronsen — VRT NWSvrt.be
- Na 'alles of niets': rien ne va plus — VRT NWSvrt.be
- LIVE: nieuwe deadline voor begrotingsakkoord is 3 november — VRT NWSvrt.be
- LIVE: De Wever schrapt btw in nieuw begrotingsvoorstel — VRT NWSvrt.be