Longread / Nieuws
De begrafenis van Ratko Mladić, en waarom een dode generaal Europa nog altijd verdeelt
Duizenden Serviërs in Belgrado, een regeringsvliegtuig uit Den Haag, en nabestaanden in Srebrenica die met afschuw toekeken. Over de man die levenslang kreeg voor genocide, en over een oorlog die nog niet voorbij is in de hoofden.
Een regeringsvliegtuig landde in Servië met een kist aan boord en een minister erbij. Soldaten droegen de kist. In een orthodoxe kerk in Belgrado lag het lichaam opgebaard, en op maandag 7 september kwamen duizenden mensen afscheid nemen. Supporters van voetbalclub Rode Ster Belgrado hadden een reusachtig spandoek gemaakt met zijn gezicht.
Officieel was het geen staatsbegrafenis. Maar wie de beelden zag, kon dat moeilijk geloven. En op hetzelfde moment, een paar honderd kilometer verderop, keken nabestaanden van de slachtoffers van Srebrenica met afschuw toe. Ratko Mladić, de generaal die levenslang kreeg voor genocide, werd begraven als een held. Voor velen in Servië was hij dat ook.
§1Wie was Ratko Mladić?
Van 1992 tot 1995 leidde Mladić het leger van de Bosnische Serviërs. Zijn troepen belegerden Sarajevo en voerden in grote delen van Bosnië etnische zuiveringen uit: dorpen werden ontruimd, mensen verdreven of gedood omdat ze de verkeerde afkomst of het verkeerde geloof hadden.
Zijn naam is voor altijd verbonden met juli 1995. In de moslimenclave Srebrenica, die onder bescherming van de Verenigde Naties stond, werden meer dan 8.000 Bosnische mannen en jongens vermoord. Het was de grootste massamoord in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog. Internationale rechtbanken noemden het genocide.
§2Zestien jaar op de vlucht
Na de oorlog dook Mladić onder. Hij ontliep de justitie zestien jaar lang, tot hij in 2011 in Servië werd opgepakt en uitgeleverd aan het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag. Het proces duurde jaren. In 2017 werd hij veroordeeld tot levenslang voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. In 2021 bleef die straf in beroep overeind.
Hij zat zijn straf uit in de gevangenis van Scheveningen. Hij bleef zijn onschuld volhouden. In totaal zat hij vijftien jaar vast. Eind augustus 2026 overleed hij daar, 84 jaar oud.
- 1992-1995Mladić leidt het leger van de Bosnische Serviërs; beleg van Sarajevo
- Juli 1995Genocide in Srebrenica: meer dan 8.000 mannen en jongens vermoord
- 1995-2011Zestien jaar ondergedoken
- 2011Opgepakt in Servië, uitgeleverd aan Den Haag
- 2017Levenslang voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid
- 2021Veroordeling in beroep bevestigd
- Eind augustus 2026Overlijdt op 84-jarige leeftijd in de gevangenis van Scheveningen
- 7 september 2026Begrafenis in Belgrado
§3Een begrafenis die geen staatsbegrafenis mocht heten
Eind augustus kondigde de Servische minister van Justitie, Nenad Vujić, aan dat Mladić met de hoogste militaire en staatseer begraven zou worden. Dat veroorzaakte meteen beroering. De Europese Unie, waar Servië kandidaat-lid van is, wilde een staatsbegrafenis volgens NOS "koste wat het kost" voorkomen.
Het werd een compromis met een dubbele bodem. Formeel was het geen staatsbegrafenis. De dienst vond plaats in de orthodoxe Sint-Lucaskerk, niet in de Sint-Savakathedraal waar staatsbegrafenissen gewoonlijk gehouden worden. President Aleksandar Vučić kwam niet. Maar de staat was wel nadrukkelijk aanwezig: een regeringsvliegtuig had het lichaam uit Den Haag opgehaald, met een minister aan boord, en soldaten droegen de kist. Minister Vujić was er ook bij. Vučić had zelf gezegd dat hij tienduizenden mensen verwachtte.
De Europese Unie liet weten dat er in de Unie geen plaats is voor het verheerlijken van oorlogsmisdadigers. De Europese commissaris voor Uitbreiding zou de woensdag erna naar Servië reizen. Die reis werd geannuleerd.
§4Held of slager?
Waarom deed dit in de rest van Europa zoveel stof opwaaien? Omdat er over Mladić twee verhalen bestaan die niet samengaan. Voor een deel van de Serviërs en de Bosnische Serviërs is Mladić een verdediger van zijn volk, een generaal die vocht toen hun gemeenschap zich bedreigd voelde. Media die dicht bij de Servische president staan, noemden hem een held, meldde VRT-correspondent Thijs Kettenis. De premier van de Republika Srpska, het Servische deel van Bosnië, noemde hem een "nationale held".
Voor de families van de slachtoffers is hij het tegendeel: het symbool van de zwaarste misdaden van de Bosnische oorlog. Voor hen heet hij "de slager van de Balkan". Dat er voor hem een kerkdienst onder leiding van de patriarch werd gehouden en dat een regeringsvliegtuig zijn lichaam ophaalde, zagen zij met afschuw aan.
Tussen die twee beelden zit geen grijze zone. En toch bestaat ook die: niet alle Serviërs keurden de eerbetuiging goed, zei Kettenis. Voor een deel van de bevolking was ook dit beschamend.
§5Waarom dit ons aangaat
Je zou kunnen denken dat een begrafenis in Belgrado ver van Vlaanderen ligt. Maar de oorlog in Bosnië speelde zich af op een paar uur vliegen van Brussel, in een Europa dat net "nooit meer" had beloofd. De genocide in Srebrenica gebeurde in een enclave die onder bescherming van de Verenigde Naties stond, bewaakt door Europese blauwhelmen. De vraag hoe Europa daar toen faalde, is nooit helemaal verdwenen.
Er is ook een actuele kant. Servië wil lid worden van de Europese Unie. Hoe een kandidaat-lidstaat omgaat met een veroordeelde oorlogsmisdadiger, zegt iets over hoe ver dat land staat in het verwerken van zijn verleden. Precies daarom liet Brussel zich zo duidelijk horen.
§6Wat een begrafenis niet afsluit
Volgens een kop bij NOS zeiden nabestaanden het eenvoudig: zijn dood neemt de pijn niet weg.
Dat is misschien wat deze begrafenis zo schrijnend maakte. Mladić werd begraven op een begraafplaats in Belgrado, met kransen, een patriarch en duizenden mensen. Van veel van zijn slachtoffers kwam er nooit zo'n afscheid. Een oorlog eindigt op papier met een vredesakkoord. In de hoofden van mensen duurt hij soms dertig jaar langer.
?Wat mensen ook zoeken
Wie was Ratko Mladić?
De legerleider van de Bosnische Serviërs tijdens de oorlog in Bosnië (1992-1995). Hij werd in 2017 door het Joegoslaviëtribunaal veroordeeld tot levenslang voor genocide, oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid, onder meer voor Srebrenica.
Wanneer is Mladić overleden?
Eind augustus 2026, op 84-jarige leeftijd, in de gevangenis van Scheveningen in Nederland.
Kreeg Mladić een staatsbegrafenis?
Formeel niet, maar de Servische staat was wel betrokken: een regeringsvliegtuig haalde zijn lichaam op, soldaten droegen de kist en de minister van Justitie was aanwezig. President Vučić kwam niet.
Wat gebeurde er in Srebrenica?
In juli 1995 werden in de moslimenclave Srebrenica, die onder VN-bescherming stond, meer dan 8.000 Bosnische mannen en jongens vermoord. Internationale rechtbanken noemden het genocide.
Hoe reageerde de Europese Unie?
De EU zei dat er in de Unie geen plaats is voor het verheerlijken van oorlogsmisdadigers. De Europese commissaris voor Uitbreiding annuleerde een geplande reis naar Servië.
Bronnen
- Duizenden mensen naar Belgrado voor begrafenis van Ratko Mladić — VRT NWSvrt.be
- 'Slager van de Balkan' Mladić krijgt staatsbegrafenis — VRT NWSvrt.be
- Oorlogsmisdadiger Mladic vandaag begraven in Belgrado — NOSnos.nl
- Duizenden Serviërs bij begrafenis Ratko Mladić — BNRbnr.nl
- Ratko Mladić — Wikipediaen.wikipedia.org